www.agiografiapatras.gr

Η σωστή εκμάθηση της αγιογραφίας αρχίζει από την εκμάθηση του σχεδίου. Αυτό σημαίνει πως πρέπει να εξασκηθεί ο μαθητής χρησιμοποιώντας μολύβι και γομολάστιχα και σχεδιάζοντας γραμμικά την μορφή και την κίνηση των αγίων, να αποκτήσει αρκετή ευχέρεια πάνω σ’ αυτό.
Όταν μια εικόνα είναι σχεδιασμένη σωστά (με τα διάφορα μέλη στη θέση τους) τότε και στο χρώμα να μην έχει μεγάλη επιτυχία, η εικόνα «στέκει» και δεν απωθεί το θεατή. Αν όμως είναι κακοσχεδιασμένη, τότε και άριστο χρωματισμό να έχει, είναι αποτυχημένη.
Αρχίζουμε λοιπόν, την εκμάθηση της αγιογραφίας από την πιστή αντιγραφή αξιόλογων προτύπων των μεγάλων αγιογράφων. Πρέπει να εφοδιαστούμε με πολύ υπομονή που θα μας βοηθήσει στην προσεκτική προσοχή του σχήματος που αντιγράφουμε. Ο αρχάριος δεν πρέπει να ξεχνάει τον κανόνα: Δέκα φορές θα παρατηρείς και μια θα τραβάς μολυβιά. Πρώτα δηλαδή θα παρατηρήσουμε το γενικό σχήμα του ματιού . Θα δούμε π.χ. ότι είναι αμυγδαλωτό. Θα παρατηρήσουμε το πλάτος της ίριδας συγκρίνοντας το με το πλάτος του βολβού του ματιού. Θα παρατηρήσουμε την καμπυλότητα της γραμμής των βλεφάρων. Το μεγάλο εργαλείο και το μοναδικό που θα μας βοηθήσει στο σωστό σχεδίασμα και την πιστή αντιγραφή είναι η σύγκριση. Συγκρίνουμε τα διάφορα μέλη μεταξύ τους, συγκρίνουμε το ύψος του ενός με πλάτος του άλλου, συγκρίνουμε καμπυλότητες, γωνίες, συγκρίνουμε όλες τις γραμμές όλες τα μέρη μικρά και μεγάλα – με μεγάλες γραμμές με άλλα σχήματα της ίδιας εικόνας. Μάθε να συγκρίνεις αυτό που ζωγραφίζεις. Αν αντιγράφεις π.χ. χέρι να συγκρίνεις το μήκος του με το μήκος του άλλου χεριού. Σύγκρινε το μήκος της παλάμης με το μήκος του προσώπου. Σύγκρινε το μήκος των δακτύλων με το πλάτος του χεριού, ή αν θέλεις με το μήκος της μύτης, ή του αυτιού. Αν δεν συγκρίνεις αυτό που ζωγραφίζεις με τα άλλα μέλη της εικόνας, θα σου βγει δυσανάλογο. Η σύγκριση πρέπει να γίνει απαραίτητη συνήθεια. Η σύγκριση πρέπει να γίνει συνήθεια.
Μη χρησιμοποιείς χάρακες, υποδεκάμετρα και διαβήτες στην εκμάθηση του σχεδίου. Πρέπει να συνηθίσεις το μάτι, το νου και το χέρι να συνεργάζονται μέχρι να φτάσουν στον αυτοματισμό. Εξασκήσου να σημειώνεις τις αναλογίες και να κάνεις τις διάφορες συγκρίσεις χωρίς μηχανικά όργανα, ακόμη και αν κάνεις λάθη. Τα γεωμετρικά όργανα σε εμποδίζουν στην εκμάθηση. Μένεις αγύμναστος και ατροφικός πνευματικά.
• Στην εικόνα δεν παίζει το ν πρώτο ρόλο το σχέδιο
• Είναι μόνο η μια άποψη
• Η άλλη η κύρια είναι το φώς, που εκφράζεται ζωγραφικά με τα φωτεινά χρώματα
• Εμείς θα αρχίσουμε με το σχέδιο και στα επόμενα μαθήματα θα δούμε τον κύριο ρόλο που παίζει το φώς.

«Ζωγραφία σιωπώσα εν τοίχω λαλεί πλείονα και ωφελιμωτέρα» Άγιος Γρηγόριος ο Νύσσης

Η ανάπτυξη των εικαστικών τεχνών αποτέλεσε την επιτυχέστερη και γοητευτικότερη εκδήλωση του Βυζαντινού Πολιτισμού. Στη ζωγραφική, ιδιαίτερα, η βυζαντινή τέχνη βρίσκει τη σπουδαιότερη έκφρασή της. Παράλληλα με τη ζωή, την παράδοση και την όλη ιστορία της Εκκλησίας εξελίσσεται και η αγιογραφία, η οποία ως τέχνη εκφραστική βαθύτατων νοημάτων δεν απευθύνεται μόνο στο αίσθημα, αλλά, κυρίως και κατά πρώτο λόγο, στο πνεύμα, ώστε η εικονογραφία να αποτελεί μία αληθινή Θεολογία.
Η ζωγραφική, λοιπόν, της Ορθοδοξίας είναι αυτή που διαμορφώθηκε και ασκήθηκε στο Βυζάντιο με τη μορφή κυρίως της Ψηφιδογραφίας, της τοιχογραφίας, της μικρογραφίας και των φορητών εικόνων. Στην ορθόδοξη εκκλησιαστική τέχνη έχει μεγάλη σημασία η εικόνα σε αντίθεση με τη Δύση και τις προχαλκηδόνιες Εκκλησίες, είναι για τους πιστούς σύμβολο των προσώπων ή γεγονότων που παριστάνει και αποτελεί βασική έκφραση πίστεως, δόγματος και λατρείας, ως αναπόσπαστο στοιχείο λειτουργικό και τελετουργικό.
Οι Βυζαντινοί ονόμαζαν εικόνα κάθε θρησκευτική απεικόνιση, με οποιαδήποτε τεχνική κι αν είχε γίνει, είτε ήταν φορητή είτε όχι. Σήμερα, όμως, ο όρος αυτός χρησιμοποιείται μόνο για φορητούς πίνακες, σχεδόν πάντοτε ζωγραφισμένους πάνω σε ξύλο.
Σίγουρα, σε μία τόσο σύντομη αναφορά δεν μπορεί κανείς να θίξει το θέμα της τεχνικής των εικόνων σε συσχετισμό με την ιστορική εξέλιξη της βυζαντινής και μεταβυζαντινής ζωγραφικής (σχολές, εικoνογραφικοί κύκλοι, επιδράσεις, αφομοιώσεις κ.λπ.), υπάρχει, όμως, η δυνατότητα να εξάρει -έστω και επιγραμματικά- την προσφορά των αγιογράφων, οι οποίοι με σεμνότητα, ταπείνωση και εκφράζοντας τη βαθιά τους θρησκευτικότητα συνετέλεσαν σ' αυτό το εικαστικό θαύμα, που ονομάζεται βυζαντινή και μεταβυζαντινή αγιογραφία.